Waarom S&P's SpaceX-snobisme de macht van indexpoortwachters toont

Jan van Dijk · 2026-06-05

Elon Musk heeft zich altijd uitgesproken tegen passief beleggen. Hij noemde het ‘doorgeschoten’, maakte grappen over ESG-indexen als ‘oplichting’ en moest jaren wachten tot Tesla eindelijk in de S&P 500 werd opgenomen. Nu gebeurt hetzelfde met SpaceX: het bedrijf wordt buiten de deur gehouden, niet omdat het slecht presteert, maar omdat de indexregels zo star zijn. ### Wat is er aan de hand? SpaceX is een van de meest innovatieve bedrijven ter wereld. Het lanceert raketten, bouwt Starlink en werkt aan missies naar Mars. Toch komt het niet in aanmerking voor de S&P 500. Waarom? Omdat het nog geen winst maakt op de manier die de index eist. En dat terwijl beleggers massaal in SpaceX willen investeren via passieve fondsen. - SpaceX heeft een marktwaarde van €180 miljard. - Het bedrijf is niet beursgenoteerd, dus het kan niet in de S&P 500. - Zelfs als het naar de beurs gaat, moet het aan strenge winstcriteria voldoen. Dit laat zien hoe machtig indexpoortwachters zijn. Ze bepalen welke bedrijven ‘goed genoeg’ zijn voor miljarden aan passief geld. En dat heeft gevolgen. ### De ironie van passief beleggen Passief beleggen is bedoeld om de markt te volgen, niet om te oordelen. Maar in de praktijk doen indexaanbieders precies dat: ze kiezen welke bedrijven erin mogen. Musk heeft gelijk als hij zegt dat dit ‘doorgeschoten’ is. Want als een bedrijf als SpaceX niet in de S&P 500 past, wat zegt dat dan over de index? Neem Tesla. Toen het eindelijk werd toegevoegd, schoot de koers omhoog. Dat was niet omdat Tesla opeens beter presteerde, maar omdat passieve fondsen massaal moesten kopen. Dat is geen vrije markt – dat is een systeem dat zichzelf versterkt. ### Wat betekent dit voor Nederlandse beleggers? Voor professionals in Nederland is dit een belangrijk signaal. Je kunt niet blind vertrouwen op indexfondsen. Ze missen vaak de meest innovatieve bedrijven, zoals SpaceX, omdat die niet in het hokje passen. En dat terwijl die bedrijven juist de meeste groei kunnen bieden. - Overweeg actief beheer voor een deel van je portefeuille. - Kijk naar thematische ETF’s die zich richten op innovatie. - Wees kritisch op de samenstelling van je indexfonds. De les? Indexpoortwachters hebben meer macht dan je denkt. En als je alleen passief belegt, mis je misschien de volgende SpaceX. ### Conclusie Elon Musk heeft gelijk: passief beleggen is doorgeschoten. De S&P 500 weert bedrijven zoals SpaceX niet omdat ze slecht zijn, maar omdat de regels niet flexibel genoeg zijn. Voor Nederlandse beleggers is het tijd om verder te kijken dan alleen indexfondsen. De echte innovatie zit vaak buiten de gebaande paden.