Waarom Iran-Sancties Hun Tanden Verliezen (en Wat Dat Betekent)

Jan van Dijk · 2026-06-20

Sancties waren ooit het krachtigste wapen in de diplomatieke gereedschapskist. Ze brachten Iran in 2015 letterlijk naar de onderhandelingstafel. Maar tijden veranderen, en vandaag de dag lijkt dat wapen steeds botter te worden. Sterker nog: de focus is verschoven van economische druk naar militaire actie. Wat betekent dat eigenlijk voor bedrijven, banken en investeerders die ooit met Iran zaken deden? Daniel Tannebaum, Partner bij Oliver Wyman en wereldwijd leider van de praktijk voor financiële criminaliteit, gaf onlangs een heldere analyse in Bloomberg This Weekend. Zijn boodschap? Zelfs als de sancties volledig worden opgeheven, blijft er een hardnekkige terughoudendheid bestaan bij bedrijven om terug te keren naar de Iraanse markt. En dat is niet zomaar een gevoel; daar zitten hele concrete risico's achter. ### De veranderende rol van sancties In 2015 waren sancties de stok achter de deur die Iran dwong om serieuze onderhandelingen te voeren over zijn nucleaire programma. Het was een klassiek voorbeeld van economische diplomatie die werkte. Maar in de jaren daarna is het beeld gekanteld. Waar vroeger de economische druk de boventoon voerde, zien we nu dat militaire middelen steeds vaker worden ingezet als primair instrument. Die verschuiving heeft grote gevolgen voor de voorspelbaarheid en het vertrouwen in de internationale rechtsorde. Het probleem is niet alleen dat sancties minder effectief lijken, maar ook dat ze onvoorspelbaarder zijn geworden. Bedrijven houden niet van onzekerheid. En als het sanctiebeleid van de ene op de andere dag kan veranderen, wordt het bijna onmogelijk om strategische beslissingen te nemen. ### De blijvende aarzeling van het bedrijfsleven Stel je voor: de sancties worden morgen opgeheven. Zou jij dan direct een vliegtuig boeken naar Teheran om een joint venture op te zetten? Waarschijnlijk niet. En dat is precies het punt dat Tannebaum maakt. De terughoudendheid zit diep, en daar zijn meerdere redenen voor: - **Compliance-risico's**: De regels zijn jarenlang zo complex geweest dat veel bedrijven hun complete compliance-afdelingen hebben ingericht op het vermijden van Iran. Die systemen zet je niet zomaar om. - **Reputatieschade**: Een verkeerde stap kan nog steeds leiden tot enorme reputatieschade, boetes en uitsluiting van andere markten. - **Tegenstrijdige signalen**: Zelfs als de VS en de EU de sancties opheffen, kunnen andere landen of entiteiten hun eigen beperkingen handhaven. - **Gebrek aan vertrouwen**: De Iraanse markt is jarenlang afgesloten geweest van het internationale financiële systeem. De infrastructuur, de juridische kaders en de handelsrelaties zijn verouderd of verdwenen. ### Wat betekent dit voor Nederlandse bedrijven? Voor Nederlandse ondernemers is dit geen ver-van-mijn-bed-show. Nederland heeft historisch sterke handelsbanden met het Midden-Oosten, en veel bedrijven in de havens van Rotterdam en Amsterdam hebben ervaring met internationale handel. Toch zullen ook zij uiterst voorzichtig zijn. Het is één ding om te zeggen dat de sancties zijn opgeheven, maar iets heel anders om daadwerkelijk weer zaken te doen in een land dat jarenlang als paria is behandeld. De kosten van een vergissing zijn simpelweg te hoog. Denk aan boetes van miljoenen euro's, rechtszaken, en het verlies van toegang tot de Amerikaanse markt. De angst hiervoor is diepgeworteld in de boardrooms van grote en kleine bedrijven. ### De toekomst van economische druk Betekent dit dat sancties nutteloos zijn geworden? Nee, zeker niet. Ze blijven een belangrijk instrument, maar ze zijn niet langer het enige of meest effectieve middel. De les uit Iran is dat sancties het beste werken in combinatie met een geloofwaardig diplomatiek perspectief. Zonder dat perspectief blijft het een bot instrument. De komende jaren zal het interessant zijn om te zien hoe dit zich ontwikkelt. Eén ding is duidelijk: de wereld van internationale handel en financiën is complexer dan ooit, en bedrijven moeten meer dan ooit nadenken over de risico's die ze bereid zijn te nemen.