Deze Trump-uitspraken bedreigen de nucleaire onderhandelingen met Iran

Jan van Dijk · 2026-06-28

Het is een precair evenwicht, dat wel. De bestandsovereenkomst met Iran staat nog, ondanks de recente vuuruitwisselingen. Maar volgens voormalig adjunct-nationaal veiligheidsadviseur Ben Rhodes hangt er een reëel risico aan de lucht. Als de tegenaanvallen escaleren, of als hardliners aan beide kanten de overhand krijgen, kan de hele zaak zo weer in duigen vallen. En daar komt nog een belangrijke factor bij: de retoriek van voormalig president Donald Trump. Rhodes waarschuwde recent in een gesprek dat die publieke dreigementen en uitspraken de onderhandelingen ernstig kunnen ondermijnen. Hoe dat werkt? Het versterkt de positie van de Iraanse hardliners en maakt het voor onderhandelaars alleen maar moeilijker om tot een nucleaire overeenkomst te komen. ### Waarom woorden zo zwaar wegen Je zou kunnen denken: het zijn maar woorden. In de internationale politiek, en zeker bij dit soort gevoelige onderhandelingen, zijn woorden echter nooit 'maar' iets. Ze zijn munitie. Ze zijn positionering. Elke publieke uitspraak van een belangrijke speler, zeker een voormalig Amerikaans president, wordt minutieus geanalyseerd in Teheran en elders. Wat Trump zegt, geeft hardliners in Iran direct munitie. Ze kunnen wijzen naar die uitspraken en zeggen: 'Zie je wel? De Amerikanen zijn niet te vertrouwen. Ze willen geen dialoog, ze willen onderwerping.' Dat maakt het voor de gematigde krachten, die wel willen praten, ontzettend lastig. Hun geloofwaardigheid brokkelt af, en hun onderhandelingsruimte krimpt. ### Het domino-effect van escalatie Het gevaar schuilt niet in één grote klap, maar in een reeks kleine stapjes. Een tit-for-tat dynamiek, waarbij elke actie een reactie oproept. Rhodes schetst een scenario dat veel experts herkennen: - Een raketaanval van een door Iran gesteunde groep. - Een gerichte vergeldingsactie van de VS of Israël. - Een verharding van het discours aan beide kanten. - Meer ruimte voor hardliners om het narratief over te nemen. Voordat je het weet, zit je in een neerwaartse spiraal waar niemand meer uitkomt. De onderhandelingstafel, waar jaren aan is gewerkt, wordt dan plotseling weer heel ver weg. ### De kunst van het zwijgen (of het zorgvuldig spreken) Dit is waar diplomatie zo cruciaal is. Het gaat niet alleen om wat er aan tafel wordt gezegd, maar ook om wat er daarbuiten wordt gecommuniceerd. Een kernprincipe is vaak: spreek met één stem. Als verschillende partijen binnen een land tegenstrijdige boodschappen de wereld in sturen, creëer je verwarring en wantrouwen. Een voormalig topadviseur zei het ooit treffend: 'In geopolitiek is consistentie soms waardevoller dan gelijk hebben.' Het gaat om het bouwen van een voorspelbaar kader waarin onderhandelingen kunnen plaatsvinden. Publieke dreigementen gooien zo'n kader volledig overhoop. Wat blijft er dan over? Een situatie waar niemand bij gebaat is. Een minder veilige regio, een groter risico op proliferatie, en een verloren kans op stabiliteit. De waarschuwing van Rhodes is daarom geen academische exercitie; het is een realistische blik op hoe fragiel vredesprocessen kunnen zijn. En hoe makkelijk ze kapot kunnen praten.