Netanyahu buitenspel bij Amerikaans-Iraanse deal: wat betekent dit voor Israël?

Jan van Dijk · 2026-06-20

Terwijl de Verenigde Staten en Iran een nieuw Memorandum van Understanding (MOU) hebben ondertekend, blijft Israël aan de zijlijn staan. Het is een pijnlijke ontwikkeling voor premier Netanyahu, die zichzelf altijd profileerde als de belangrijkste bondgenoot van Washington in het Midden-Oosten. Maar hoe kon dit gebeuren? En wat zegt het over de veranderende verhoudingen in de regio? ### De deal die Israël niet zag aankomen Het nieuws kwam als een verrassing voor veel waarnemers. De VS en Iran hebben na maanden van onderhandelingen een akkoord bereikt over nucleaire samenwerking en economische sancties. Het MOU is een eerste stap richting normalisering van de relaties tussen de twee landen, die decennialang vijandig tegenover elkaar stonden. Maar het meest opvallende? Israël werd niet eens uitgenodigd aan de onderhandelingstafel. Bloomberg News' correspondent in Jeruzalem, Dan Williams, legde in een interview uit hoe gênant dit is voor Netanyahu. Hij had immers altijd gezegd dat hij Washington zou overtuigen om hard te blijven tegen Teheran. ### Waarom Israël buitenspel staat Er zijn meerdere redenen waarom Israël niet betrokken is bij deze gesprekken. Ten eerste heeft de regering-Biden duidelijk gemaakt dat ze een andere strategie wil dan de vorige Amerikaanse regering. Waar Trump de 'maximum pressure'-campagne voerde, kiest Biden voor diplomatie en dialoog. En dat botst met de harde lijn van Netanyahu. Daarnaast speelt de binnenlandse politiek in Israël een rol. Netanyahu heeft te maken met een corruptieproces en een verdeeld kabinet. Dat maakt hem niet de meest stabiele onderhandelingspartner. Ook de groeiende kritiek op zijn beleid in de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever zorgt ervoor dat internationale partners op afstand blijven. ### Wat betekent dit voor de regio? Deze ontwikkeling heeft grote gevolgen voor de machtsverhoudingen in het Midden-Oosten. Israël verliest hiermee een deel van zijn strategische invloed. Landen als Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten kijken steeds meer naar hun eigen belangen en minder naar wat Israël wil. - De kans op een nieuwe oorlog met Iran neemt af, maar de spanningen blijven hoog. - Israël zal waarschijnlijk proberen om via achterkamertjes toch invloed uit te oefenen op het proces. - Europese landen, waaronder Nederland, volgen de situatie op de voet. ### Een les voor Netanyahu Voor Netanyahu is dit een bittere pil. Hij bouwde zijn politieke carrière op het idee dat hij Israël onmisbaar zou maken voor de Verenigde Staten. Maar nu blijkt dat Washington ook zonder Israël tot overeenkomsten kan komen met Iran. Het is een les in nederigheid. De wereld verandert en diplomatieke verhoudingen zijn niet langer vanzelfsprekend. Wie niet meedoet aan het gesprek, wordt uiteindelijk buitenspel gezet. Dat geldt niet alleen voor Netanyahu, maar voor elke leider die denkt dat macht en confrontatie altijd de beste strategie zijn. ### Wat nu? De komende weken zullen uitwijzen hoe Israël reageert. Zal Netanyahu proberen om de deal te saboteren? Of zal hij zich neerleggen bij de nieuwe realiteit? Vooralsnog houdt hij zich stil, maar experts verwachten dat hij binnenkort met een tegenreactie komt. Eén ding is zeker: het MOU tussen de VS en Iran is een keerpunt. En Israël zal moeten zoeken naar een nieuwe rol in een regio die snel verandert. Of Netanyahu dat wil of niet, de tijd van de oude bondgenootschappen is voorbij.