Waarom Japan Massaal Overstapt op Kolen: De LNG-Crisis in de Straat van Hormuz

Jan van Dijk · 2026-07-03

Stel je voor: je bent verantwoordelijk voor de energievoorziening van een heel land. De schepen die vloeibaar aardgas (LNG) komen brengen, kunnen niet door de Straat van Hormuz. Wat doe je dan? Japan stond vorige maand voor precies deze keuze. En hun oplossing verrast misschien wel: ze schakelden massaal over op kolen. Dat klinkt misschien als een stap terug in de tijd, vooral voor een land dat bekendstaat om zijn schone technologie. Maar soms moet je pragmatisch zijn. De verstoringen rond de Straat van Hormuz – een van de drukste en meest strategische zeestraten ter wereld – knepen de aanvoer van LNG af. En zonder voldoende gas moest Japan snel schakelen. ### Waarom de Straat van Hormuz zo belangrijk is De Straat van Hormuz is een smalle zeedoorgang tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman. Een groot deel van de wereldwijde olie- en gasvoorziening gaat erdoorheen. Als daar iets misgaat – of het nu gaat om politieke spanningen, aanvallen op schepen of blokkades – voelen landen aan de andere kant van de wereld dat direct. Voor Japan, dat bijna al zijn fossiele brandstoffen importeert, is elke verstoring een directe bedreiging voor de energievoorziening. Het land heeft weinig eigen natuurlijke hulpbronnen en is dus volledig afhankelijk van wat er over zee binnenkomt. Als de LNG-schepen vertraging oplopen of omgeleid moeten worden, moet je als land zijnde een plan B hebben. ### De terugkeer naar kolen: een noodoplossing of een nieuwe realiteit? Vorige maand dus dat plan B: meer kolencentrales aanzetten. Japan verhoogde de productie van elektriciteit uit kolen aanzienlijk, terwijl gasgestookte centrales juist minder draaiden. Dat is opvallend, want kolen zijn vervuilender en stoten meer CO2 uit dan aardgas. Waarom doen ze dat dan? Simpel: kolen zijn vaak makkelijker en goedkoper te verkrijgen, zeker als de LNG-markt krap is. Bovendien kunnen kolencentrales, eenmaal opgestart, continu blijven draaien zonder afhankelijk te zijn van een fragiele toeleveringsketen over zee. > "Energiezekerheid weegt soms zwaarder dan klimaatambities. Dat is een harde realiteit die veel landen liever niet uitspreken." ### Wat betekent dit voor de energietransitie? Deze keuze van Japan roept vragen op over de wereldwijde energietransitie. Landen beloven minder fossiele brandstoffen te gebruiken, maar als de geopolitieke situatie verslechtert, grijpen ze terug naar wat werkt. En dat is vaak kolen. Betekent dit dat de energietransitie mislukt? Niet per se. Het laat vooral zien hoe kwetsbaar de overgang naar schonere energie is als de toeleveringsketens niet robuust zijn. Japan investeert nog steeds in waterstof, windenergie en andere alternatieven. Maar zolang die alternatieven niet volledig kunnen concurreren met de betrouwbaarheid van kolen, blijven landen een achterdeur openhouden. ### Wat kunnen we hiervan leren? - **Diversificatie is cruciaal.** Als je als land afhankelijk bent van één regio voor je energie, ben je kwetsbaar. Japan probeert nu zijn LNG-import uit meerdere landen te halen, waaronder de Verenigde Staten en Australië. - **Prijzen kunnen snel stijgen.** Een verstoring in de Straat van Hormuz kan de gasprijs in Europa en Azië binnen dagen opdrijven. Dat merken consumenten uiteindelijk aan hun energierekening. - **Kolen blijven een vangnet.** Helaas voor het klimaat zijn kolencentrales nog steeds de snelste manier om een energietekort op te vangen. Landen als Japan, maar ook Duitsland, hebben ze achter de hand. ### En nu? De situatie in de Straat van Hormuz blijft gespannen. Zolang die spanning aanhoudt, zullen landen als Japan worstelen met de balans tussen klimaatdoelen en energiezekerheid. Voor beleggers en analisten is het belangrijk om deze dynamiek te volgen: een stijgende vraag naar kolen kan de prijzen van energieaandelen beïnvloeden, net als de vraag naar LNG. Misschien is de echte les wel dat we niet moeten denken in termen van 'of-of', maar van 'en-en'. Hernieuwbare energie blijft de toekomst, maar tot die tijd moeten we erkennen dat de weg ernaartoe hobbelig is – en vol onverwachte bochten, zoals een land dat plotseling weer kolen stookt.