Japan sluit eenzijdige gesprekken met Iran uit voor Hormuz

Jan van Dijk · 2026-03-22

Het nieuws kwam als een verrassing voor veel internationale waarnemers: Japan sluit eenzijdige onderhandelingen met Iran uit over de doorvaart door de Straat van Hormuz. Dat zei minister van Buitenlandse Zaken Toshimitsu Motegi, nadat er berichten waren verschenen dat Teheran bereid zou zijn Japanse schepen toegang te verlenen. Het voelt een beetje alsof je buurman zegt dat je zijn oprit mag gebruiken, maar je besluit toch maar de officiële weg te bewandelen. Japan kiest duidelijk voor multilaterale diplomatie boven bilaterale deals. En dat zegt veel over hun huidige strategische positie. ### Waarom deze keuze belangrijk is De Straat van Hormuz is niet zomaar een zeestraat. Het is een van de meest cruciale handelsroutes ter wereld voor olie-export. Dagelijks passeert hier ongeveer 20% van 's werelds olieconsumptie. Voor Japan, dat voor bijna 90% van zijn olie afhankelijk is van import, is veilige doorvaart letterlijk van levensbelang. Toch kiest Tokio niet voor de snelle, eenzijdige oplossing. Waarom niet? Omdat stabiliteit in de regio op de lange termijn belangrijker is dan kortetermijnwinst. Japan positioneert zich hiermee als betrouwbare internationale partner die de regels van het spel respecteert.  ### De achtergrond van de spanning De spanningen in de Straat van Hormuz zijn al jaren hoog. Iran heeft meerdere keren gedreigd de zeestraat te sluiten als reactie op internationale sancties. De afgelopen jaren zijn er verschillende incidenten geweest met tankers, waaronder aanvallen op Japanse schepen in 2019. Japan speelt hier een delicate balans. Aan de ene kant hebben ze historisch goede banden met Iran. Aan de andere kant zijn ze een belangrijke bondgenoot van de Verenigde Staten, die juist een harde lijn tegen Iran voert. Het is een diplomatiek mijnenveld waar je niet zomaar alleen doorheen kunt lopen.  ### Wat dit betekent voor de internationale gemeenschap Japan's beslissing heeft bredere implicaties. Het zendt een duidelijk signaal uit over hun buitenlandbeleid: - Ze geven prioriteit aan multilaterale oplossingen - Ze vermijden acties die de regionale machtsverhoudingen kunnen verstoren - Ze kiezen voor voorspelbaarheid en stabiliteit boven snelle voordelen Zoals een diplomaat me ooit vertelde: 'In internationale betrekkingen gaat het niet om wat je vandaag wint, maar om wat je morgen nog kunt spelen.' Japan houdt duidelijk zijn opties voor de toekomst open. ### De economische dimensie Laten we even de cijfers bekijken. De Straat van Hormuz is ongeveer 39 kilometer breed op zijn smalste punt. Dagelijks passeren hier schepen met een totale lading van ongeveer 21 miljoen vaten olie. Een onderbreking van de doorvaart zou de olieprijzen wereldwijd doen stijgen met naar schatting 20-30%. Voor Japan zou dat betekenen: - Hogere brandstofkosten voor industrie en transport - Toegenomen inflatiedruk op de consumentenprijzen - Mogelijke verstoringen in de toeleveringsketens De economische belangen zijn dus enorm. Toch weegt Japan deze niet op tegen de risico's van eenzijdige diplomatie. ### De weg vooruit Wat kunnen we nu verwachten? Japan zal waarschijnlijk blijven inzetten op diplomatie via bestaande kanalen. Denk aan gesprekken binnen het kader van de Verenigde Naties of via regionale organisaties. Ze zullen ook blijven samenwerken met andere landen die afhankelijk zijn van de Straat van Hormuz, zoals Zuid-Korea en India. Het belangrijkste is misschien wel het precedent dat dit schept. In een tijd waarin unilateralisme in opkomst lijkt, kiest Japan voor samenwerking. En dat is een boodschap die verder reikt dan alleen deze specifieke kwestie. Uiteindelijk gaat het hier om meer dan alleen scheepvaartroutes. Het gaat om het soort internationale orde waar we in willen leven. Japan lijkt te zeggen: we willen een wereld waarin regels gelden en waarin landen samenwerken, zelfs als dat soms langzamer gaat. En in deze onzekere tijden is dat misschien wel de meest strategische keuze van allemaal.