AI achter de pomp: beschuldigen ze tankstations van prijsopdrijving?

Jan van Dijk · 2026-06-22

Stel je voor: je rijdt de oprit op bij het tankstation, kijkt naar de prijs op het bord en denkt: waarom is dit nou weer duurder dan gisteren? In Californië denken ze het antwoord te weten. Een groep consumenten heeft een rechtszaak aangespannen tegen grote spelers als Walmart, Marathon Petroleum, BP en 7-Eleven. Hun beschuldiging? Dat deze bedrijven stiekem kunstmatige intelligentie inzetten om de prijzen aan de pomp kunstmatig hoog te houden. Het klinkt als een plot uit een techthriller, maar het is echt. En het roept direct een vraag op die ons allemaal raakt: gebeurt dit straks ook in Nederland? Laten we eerst eens kijken naar wat er precies speelt. ### Wat wordt er precies beweerd? De kern van de zaak is vrij simpel, maar de implicaties zijn groot. De consumenten beweren dat de genoemde bedrijven een systeem gebruiken dat AI heet om prijzen te bepalen. Niet op basis van vraag en aanbod zoals we dat vroeger kenden, maar op basis van voorspellende algoritmes die elkaar continu in de gaten houden. Het idee is dat deze systemen samenwerken om de prijzen hoog te houden. Ze zouden elkaar niet beconcurreren, maar juist afstemmen. Zo blijft de prijs aan de pomp kunstmatig hoog, zelfs als de olieprijs daalt. In een staat die al de duurste benzine van de VS heeft, is dat een gevoelige snaar. ### Waarom zou een bedrijf dit doen? Het antwoord is natuurlijk winst. Als je als bedrijf de kans ziet om de prijzen net iets hoger te houden zonder dat de klant wegloopt, waarom zou je dat dan niet doen? Met AI kun je razendsnel reageren op wat de concurrent doet. En als iedereen dat doet, ontstaat er een soort stille stilstand. Het probleem is alleen: is dat legaal? De wetten rond mededinging en kartelvorming zijn daar vrij duidelijk over. Samenspannen om prijzen op te drijven is verboden. Maar met algoritmes wordt dat lastiger te bewijzen. Het is niet alsof ze elkaar bellen om prijzen af te spreken. Het systeem doet het gewoon. ### Wat betekent dit voor de Nederlandse markt? Nu wordt het interessant. Wij in Nederland kennen ook flink wat tankstations. En ook hier wordt steeds meer gebruikgemaakt van data en algoritmes om prijzen te bepalen. Het is niet zo vergezocht dat soortgelijke praktijken hier ook kunnen voorkomen. - De Nederlandse Mededingingsautoriteit (ACM) houdt toezicht, maar of zij de techniek goed genoeg begrijpt, is de vraag. - Nederlandse consumenten zijn prijsbewust, maar niet altijd op de hoogte van hoe prijzen tot stand komen. - De overstap naar elektrisch rijden verandert de markt, maar benzinestations blijven voorlopig belangrijk. ### Wat kun jij doen? Natuurlijk kun je niet zomaar een rechtszaak aanspannen tegen een groot bedrijf. Maar je kunt wel alert zijn. Vergelijk prijzen via apps, kijk kritisch naar prijsverschillen en meld het als je iets vreemds ziet. Want uiteindelijk gaat het om jouw portemonnee. ### De toekomst van tanken in Nederland De kans is groot dat we in de toekomst meer van dit soort verhalen gaan horen. Niet alleen in de VS, maar ook in Europa. De technologie wordt steeds slimmer en de grenzen tussen concurrentie en samenwerking vervagen. Het is aan toezichthouders om die grens goed te bewaken. Voor nu is het vooral een kwestie van bewustwording. We weten dat AI ons leven makkelijker maakt, maar het brengt ook risico's met zich mee. En als het om geld gaat, moeten we extra alert zijn. Wie weet wat de volgende rechtszaak ons leert. ### Conclusie De rechtszaak in Californië is een wake-upcall. Het laat zien dat AI niet alleen gebruikt wordt voor leuke dingen, maar ook om de markt te beïnvloeden. Of de beschuldigingen waar zijn, zal de rechter moeten uitwijzen. Maar één ding is zeker: we moeten goed opletten hoe deze technologie wordt ingezet. Jouw tankbeurt zou er zomaar duurder door kunnen worden.